تازگی

فصل چهارم

ازدواج

بی گمان دشوار است که از ازدواج تعریفی ارائه دهیم که تنوعات آن را در بر گیرد.

1) ازدواج نهادی است فرهنگی

2) ازدواج بر پایه و اساس قوانین شرعی و عرفی و مدنی قرار دارد.

3) ازدواج کارکردهای مختلفی دارد

4) ازدواج نهادی است پویا و در حال تغییر و تحول و دگرگونی .

5) ازدواج دارای الگویی ثابت و یکسان در تمامی جوامع نیست

6) الگوهای ازدواج متفاوت است؛ و روی طیفی از تنوعات فرهنگی قرار دارد .

بنا بر ویژگی های بیان شده ، شما به عنوان خواننده ، خود یکی از سه تعریف زیر را برگزینید.

1) ازدواج بر اساس پیوند عشق و محبت میان دو نفر پدید می آید .

2) ازدواج به معنای انتخاب شریکی برای زندگی است.

3) ازدواج ، یعنی برقراری رابطه جنسی قانونمند میان یک زن و یک مرد.

قانونمند بودن ازدواج :

یکی از مهمترین ویژگی های ازدواج ، قانونمند بودن آن است . ازدواج به هرصورتی که باشد ، قانونمند است. این قوانین به سه شکل قوانین عرفی ، شرعی و مدنی است.

قوانین عرفی :

بر اساس فرهنگ جامعه به تدریج در طی سالیان دراز در هم تنیده شده و در دل و جان فرهنگ جوامع جای دارد. از این رو "جان سخت" و "دیر پا" نیز هست و تخطی از آنها مجازات های گروهی را به دنبال دارد.  

قوانین شرعی :

پیرو احکام دین است . اغلب بدون تغییر بوده و تخلف از آن مجازات هایی را به همراه دارد.این مجازات ها در جوامعی که قوانین شرعی و مدنی از هم منفک نشده است، حالات قانونی به خود می گیرد.

 قوانین مدنی :

بیشتر ریشه در قوانین عرفی و مدنی دارد. با توسعه جوامع و رشد فردیت ، قوانینی برای حفظ حقوق فردی به وجود آمده است.  بنابراین، در هر جامعه ای قوانین مدنی ، انعطاف پذیر و قابل تغییر و تحول و دگرگونی است. قوانین مدنی ازدواج نیز ، حاصل ویژگی های هر جامعه و پیرو الگوی تغییر و تحولات آن است .

تنوع قوانین عرفی و الگوهای ازدواج :

درون همسری برون همسری

درون همسری عبارت است از آن که افراد به ازدواج در درون گروه خود مجبور شوند ، یا به عبارتی دیگر، آنها اجازه ازدواج با افراد بیرون از گروه خود را ندارند .

در برون همسری ، انسان ها باید با کسانی که بیرون از گروه خود هستند ، ازدواج کنند ؛ از این رو حق ازدواج با افراد هم گروه خود را ندارند . یا به عبارتی ، افراد هم گروه به منزلۀ همخون یا محارم محسوب می شوند .

در تعاریف فوق منظور از گروه مشخص نشده است !! گروه می تواند ، یک گروه خویشاوندی باشد یا یک گروه قومی یا یک گروه مذهبی.

ازدواج با خویشان متقاطع و ازدواج با خویشان موازی :

 در برخی جوامع ابتدایی، ازدواج میان فرزندان یک خواهر و یک برادر مجاز است ؛در حالی که ازدواج فرزندان دوخواهر و یا دو برادر ممنوع است ؛ و این بدان معنا است که، فرزندان خواهران و برادران هم گروه نیستند در حالی که فرزندان دو خواهر یا دو برادر  هم گروه و هم خون هستند؛ و نسب مشترکی دارند .

بنابراین درون همسری و برون همسری پیرو یک سری قوانین فرهنگی متنوع است.

پس تنوعات فرهنگی ، قوانین عرفی و حدود شرعی حد و مرزها را مشخص می کنند .

در نمونه دیگر ، می توان از جوامعی نام برد که جوامع تک خطی و پدر تبارند؛ و برون همسرند . در این جوامع افراد می توانند با خویشان نزدیک پشت مادر ازدواج کنند ولی نمی توانند، با خویشان پشت پدری خود ازدواج کنند.

عکس این قضیه نیز صادق است؛ یعنی جوامع تک خطی پدر تبارند ؛ و برون همسرند . در این جوامع افراد می توانند با خویشان پشت پدری خود ازدواج می کنند.

بنابراین آنچه که معیار های درون همسری و برون همسری را تعیین می کند در بافت همان فرهنگ قرار دارد و در لایه های فرهنگی آن جامعه شکل گرفته است .

 به رغم همۀ تنوعات فرهنگی ، دو ویژگی مشترک در تمام الگوهای درون همسری و برون همسری دیده می شوند :

یکی ویژگی " ارتباط " است : در هر جامعه ، برخی افراد ، محارم یکدیگر محسوب می شوند ؛ از این رو ممنوعیت ازدواج با آنها وجود دارد. از سوی دیگر ، ویژگی  "تبادل" نیز یکی از عناصر مهم زناشویی است ، که درارتباط میان دو گروه از اهمیت زیادی برخوردار است.

 الگوهای گوناگون ازدواج :

رایج ترین و متداول ترین الگوهای ازدواج که در کلیۀ کتب مرجع انسان شناسی به آنها اشاره شده عبارتند از :

ازدواج گروهی که خاص مقطعی است که نخستین مراحل تکاملی جوامع را در بر می گیرد .

ازدواج چند همسری : کهچند زنی و چند شوهری را در بر می گیرد.

ازدواج تک همسری .

ازدواج تک همسری

بنا بر این الگو ، ازدواج میان یک مرد و یک زن مجاز است . در ازدواج تک همسری، اغلب خانواده هسته ای اهمیت زیادی دارد. در جوامعی که تک همسری متداول و خانواده هسته ای مستحکم است ، قوانین گوناگونی از حقوق افراد پشتیبانی می کند و افراد زیر چتر حمایتی قوانین مدنی جامعه قرار دارند  .

شایان توجه است که در برخی جوامع با نظام تک همسری همچون استرالیا ، نام فامیل پدر و مادر- هر دو نام- فامیل فرزند را تشکیل می دهد .

در اغلب کشورهای اروپایی که از الگو ی تک همسری پیروی می کنند ، قوانین مدنی برای حفظ حقوق زنان متحول شده است .در این زمینه می توان به قوانین براب حق طلاق ، نگهداری توافقی از فرزندان پس از طلاق ، حق مالکیت طرفین بر اموال و قوانین برابر ارث اشاره کرد .

ازدواج چند همسری :

الگوی چند همسری به دو شکل چند زنی و چند شوهری وجود دارد.

1) چند زنی

چند زنی محدود : خاص کشورهای  مسلمان است که بنابر این الگو ، هر مرد مسلمان می تواند ، همزمان چهار زن را  با پیروی از قوانین موجود شرعی به عقد خود در آورد . قابل تاکید است که داشتن نامحدود چند زن به شکل ازدواج موقت یا صیغه  میان مسلمانان شیعه مجاز است .

در ازدواج موقت دو عنصر اصلی تعیین کننده است؛  یکی مدت ازدواج و دیگری مشخص شدن مبلغ  پرداختی به زن . مبلغ تعیین شده ، باید حتما به زن پرداخت شود. البته در ازدواج دائم نیز تعیین مهریه یکی از شرایط لازم ازدواج است ولی نحوه پرداخت عرفی آن متفاوت است.

چند زنی بیشتر در چه جوامعی و با چه شرایطی رایج است ؟

بیشتر جوامعی که ازدواج های چند زنی در میان آنها رواج داشته است ، جوامع عشایری هستند ، روش چند همسری ، برای قبایل به صورت یک استراتژی است که آنها خود را با شرایط " زیست محیطی و اقتصادی " تطبیق می دهند . در حقیقت آنچه که باعث افزایش قدرت و پرستیژ یک مرد می شود ، زنان و زمین و دام بیشتر است . بنابراین زنان بیشتر به منزله نیروی کار بیشتر و داشتن فرزندان پسر بیشتر است . ثروت مردان با تعداد زنان و پسران بیشتر سنجیده شده است .

2) چند شوهری :

در این نوع ازدواج ، یک زن همزمان ، شوهران متعددی دارد. تعداد شوهران نامشخص است. جوامعی که این نوع ازدواج در آنها متداول است ، تعدادشان بسیار کم است . شناخته شده ترین آنها شامل : اقوام "تودا" در جنوب هندوستان ، اقوامی در شمال هندوستان - بیشتر مناطق کوهستانی -  است.

این شکل از ازدواج ، اغلب میان یک زن و چند برادر انجام می گیرد ، که اصطلاح "چند برادر همسری" برای آن ابداع  شده است . برادران بر پایۀ یک برنامه مورد توافق و زمان بندی شده ، با یک زن همخوابگی می کنند . فرزندانی که اینگونه متولد می شوند به همۀ برادران تعلق دارند.

باید به این نکته فوق العاده مهم توجه داشت که ازدواج چند شوهری ، بر عکس ازدواج چند زنی نیست. چنین ازدواجی هم باز در جامعه ای به شدت پدر تبار و پدر سالار روی می دهد. البته در اینجا بر خلاف الگوی چند زنی ، داشتن چند شوهر برای زن امتیاز به حساب نمی آید چرا که زن از حق انتخاب و تصمیم گیری انحصاری - که در الگوی چند زنی متعلق به مرد است -  برخوردار نیست.

 به بیانی دیگر ، این منافع مشترک و نیاز چند مرد – چند برادر و پدرشان - و تصمیم انها بوده است – که به داشتن یک زن مشترک منجر شده است .

برای مثال یکی از علت های عمدۀ این گونه ازدواج ، کمبود زمین های کشاورزی ا ست و تقسیم نشدن زمین ها برادران را مجبور به این کار می کند چرا که وقتی همه برادران یک زن می گیرند ، تمام پسر بچه هایی که به دنیا می آیند ، صاحب همه زمین ها هستند . بنابراین زمین بی آنکه تقسیم شود ، بی آنکه تعداد وارث افزایش یابد ، در مالکیت کل خانواده می ماند .

ثابت ماندن جمعیت در ازدواج چند شوهری :

یکی از نکات قابل توجه درازدواج چند شوهری ثابت ماندن تعداد جمعیت است ، در حالی که در الگوی ازدواج تک همسری جمعیت افزایش قابل ملاحظه ای دارد .

ازدواج گروهی:

 ازدواج گروهی به معنای وجود هرج و مرج در ازدواج نیست . وقتی صحبت از هرج و مرج جنسی می شود به معنای عدم وجود هر گونه قانونی ست ، در حالی که در ازدواج گروهی ، قوانین مشخص و تعیین شده ای در رابطه با آن وجود دارد.

 الگوهای دیگر ازدواج :

لویرات

لویرات –levirat-  از وا ژۀ لاتین levir— یعنی برادر شوهر مشتق شده است . طبق این الگو ی ازدواج که ریشه در قوانین قوم یهود دارد ، هر زنی پس از فوت شوهرش ، باید با برادر شوهر خود ازدواج نماید . ازدواج لویرات در ایران در میان  بعضی اقوام ، از جمله ترکمن ها و اقوام لر اجرا می شود . { فیلم کافه ترانزیت به این موضوع مهم در ایران پرداخته است } .

 در دوران پس از جنگ و به دنبال شهادت مردان متاهل ، این نوع ازدواج بیشتر رواج پیدا کرد .

در واقع ازدواج در میان ترکمن ها بدین صورت است  که در برابر پرداخت مهریه در روز عقد به پدر عروس ، زن متعلق به خانواده داماد می شود و این بدان معناست که در صورت فوت شوهر ، این زن ، باید با برادر شوهر خود ازدواج کند ، در این گونه موارد اختلاف سن اهمیتی ندارد و هیچ گونه مشکلی به وجود نمی آورد ، حتی اگر برادر شوهر متوفی زیر سن قانونی ، یا سن شرعی یا به عبارتی زیر سن بلوغ باشد ، زیرا آنچه که مهم و تعیین کننده است ، تعلق داشتن زن به خانواده شوهرش است .

سورورات :

 رسم دیگری به نام سورورات وجود دارد که مانند لویرات است .  دو رسم سورورات و لویرات نشان می دهد که ازدواج در جوامع سنتی ، به منزلۀ قراردادهای سنگین عرفی و شرعی و اجتماعی ست ، که بر اساس انتخاب دو گروه و دو طایفه و دو قبیله صورت می گیرد ؛ نه بر اساس انتخاب آزاد دو نفر .

نیمه ازدواج یا ازدواج  نصفه :

 این نوع از الگوی ازدواج به روشنی ، نقش و ارتباط مستقیم مهریه با الگوی پدر مکانی را نشان می دهد. این ازدواج بین بومیان آمریکای شمالی ، بومیان هوپی و نیز بومیان"یورک" در کالیفرنیا  مشاهده شده است. الگوی اقامت این اقوام پدر مکانی ست .

در این رسم داماد باید کل میزان مهریه تعیین شده برای عروس را در روز ازدواج بپردازد و داماد تنها نیمی از مهریه را بپردازد ؛ در این صورت داماد مجبور است از الگوی مادر مکانی پیروی نماید .

ازدواج زن با زن، ازدواج با ارواح در جوامع سنتی :

 - اصول این نوع ازدواج ، به علت فقدان فرزند پسر در خانواده است . شاید در موردی پسر خانواده پیش از ازدواج و تشکیل خانواده و صاحب فرزند شدن فوت کرده ، یا اینکه خانواده ای  فرزند پسر نداشته باشد ، در این صورت ازدواج زن با زن انجام می شود .

در نیجریه زنان اشراف زاده در هنگام ازدواج ، زن دیگری را در شیر بها ی خود می گذاشتند . این زن به وسیله یک معشوقه حامله می شود و زن اشرافی به این ترتیب "پدر " کودکانی خواهد بود که از آن زن به دنیا می آیند، و بنا بر قاعده پدر تبار ، نام واموال او به آن کودکان منتقل می شود .

در چند دهه اخیر الگوهای جدید ازدواج  در غرب به نام ازدواج میان دوهم جنس ، به تدریج در حال قانونی شدن است ، این گونه ازدواج میان دو مرد و دو زن است .

قانونی شدن به این معناست که تمام حق و حقوق و مقرراتی که در ازدواج میان یک مرد و زن جاری است ، شامل ازدواج بین دو هم جنس نیز  می شود، بنابراین طی یک مراسم رسمی در روز ازدواج ، طرفین تعهد می نمایند که حمایت مالی از یکدیگر نمایند، این قوانین نه تنها مربوط به عقد قرار داد ازدواج است ؛ بلکه شامل تمامی قوانینی است که پس از فسخ قرار داد بین یک مرد و یک زن جاری میشود ؛ برای نمونه قوانین مربوط به طلاق و قوانین ارث و غیره . همانطور که گفتیم این نوع از ازدواج در میان جوامع سنتی نیز دیده شده است .

مقایسه و تجزیه و تحلیل ازدواج های بین دو هم جنس در جوامع سنتی و مدرن :

در جوامع سنتی ، ویژگی های تعیین کننده خانواده عبارت است از : پدر تباری ، پدر سالاری و پدر مکانی .

در جوامع سنتی و در بیشتر موارد ، ازدواج ها بر اساس انتخاب آزاد نیست ، بلکه بر پایۀ  توافقی است که میان خانواده ها و طوایف یا بین دو گروه خویشاوندی برقرار می شود .

در واقع همه قوانین عرفی در جوامع سنتی برای تشدید سه ویژگی عمده آن جوامع ، یعنی پدر تباری ، پدر سالاری و پدر مکانی ست.

ازدواج زن با زن در جوامع سنتی ، در خانواده هایی انجام می شود که یا فرزند ذکور ندارند یا فرزند ذکورشان پیش از ازدواج و بچه دار شدن ، فوت کرده است . 

در این گونه ازدواج ها در واقع ما با نوعی از خود گذشتگی یا قربانی شدن دختر خانواده مواجه هستیم که برای تداوم تبار پدری صورت گرفته است .

اما در جوامع مدرن وضع به کلی متفاوت است .

 در آنجا فردیت ، اهمیت دارد و انتخاب فرد ،  پایه و اساس شکل گیری کانون خانوادگی است . همچنین زن و مرد ، حقوق مساوی یا کم و بیش مساوی دارند . قوانین مدنی گوناگونی برای حمایت از زنان شکل گرفته است . و قانون در برابر عرف و عشیره و خانواده و مذهب از حقوق فرد دفاع می کند .

ازدواج ربایشی :

 ازدواج ربایشی از انواع ازدواج هایی است که بر طبق آن ، مردان ، زن یا زنانی را از طریق حمله به قبایل دیگر ، به دست می آوردند . چنین رسمی در دورانی کارکردهای خاص خود را دارا بوده ، پس از تغییر و تحولات جامعه ، کارکردهای آن رسم ضعیف شده و به تدریج حتی علت وجودی آن رسم نیز فراموش شده است .

برخی از ویژگی های جوامعی که درآن رسم ازدواج تسخیری وجود داشته این چنین است :

-         جوامعی برون همسرند .

-         جوامعی هستند که با کشاورزی و دامداری آشنا هستند

-         نیروی کار در آنها اهمیت دارد .

-         رسم نوزاد دختر کشی وجود دارد که خود باعث بر هم خوردن هرم جنسی می شود .

-    سربازان ، در جنگ ها رشادت خود را از طریق غنائم بیشتر ، یعنی زنان بیشتر ، نشان می دهند . جنگیدن و دسترسی به بالاترین غنائم ، یعنی زنان ، و گرفتن زنان و آوردن آنها به سرزمین خود ، که همان ربودن است ، جز ویژگی های مثبت یک سرباز جنگی به حساب می آمده .

ازدواج با محارم دودمانی :

 بعضی جوامع ضمن این که زنا با محارم را به شدت نهی میکنند ، اما برای اعضایی و برخی طبقات اجتماعی ، شکل ممنوعیت متفاوت می شود .  این مسئله  در بیشتر مواقع به ازدواج هایی در درون خانواده های اشرافی مربوط است . از معروف ترین موارد آن می توان به چند مورد زیر اشاره نمود :

-         ازدواج بین برادر و خواهر در گروه های دودمانی پوتلمه در مصر باستان.

-         در خانواده سلطنتی اینکا ، در آمریکای جنوبی .

-         اقوام آذنده که در میان اشراف آنها ازدواج پدر با دختر مرسوم بوده است .

ازدواج نمادین- ازدواج با قنات :

 این شکل از ازدواج در ایران مشاهده شده است . قنات ها به دو گروه نر و ماده تقسیم می شوند ؛ آبهای شیرین و گوارا  را « قنات های ماده» می خوانند و آبهای تلخ و سنگین که مناسب شرب نیست را « قنات های نر» می نامند .

با توجه به اهمیت حیاتی آب در مناطق  مرکزی ایران ، کم آبی قنات ، مسئله ای حیاتی ست و یکی از مهمترین  کارکردهای خانواده ، که بارور شدن و تولید مثل است در وجود قنات های خشک تبلور می یابد و هر گاه که قنات نر و ماده خشک شوند ، برایشان عروسی میگیرند . برایش زن میگیرند تا دوباره بارور ، یعنی پر آب شود .

 از این رو بیوه زنی را برای او انتخاب میکنند و برایش مهریه تعیین میکنند و او را به عقد قنات در میاورند وظیفه او در قبال همسر قنات شدن این است  که  برخی شب های تابستان در مسیر خشک شده یا کم آب قنات بخوابد ؛ و به نوعی با قنات هم آغوشی کند ، به امید بارور شدن  دوباره قنات .

چند زنی نامحدود :

 در آن جوامع برخی مردان مرفه جامعه تعداد نامحدودی زن اختیار میکنند .

ازدواج های سه چهارمی :

 در این نوع از ازدواج ، شرایط لازم ، تعیین تعداد روز هایی از هفته است ، که عروس در اختیار  شوهر خود خواهد بود . در این نوع ازدواج عروس پیمان می بندد ، برای تعداد مشخصی از روز های هفته،  در منزل شوهر خود باشد .

فصل پنجم

خانواده

خانواده از یک سو تحت تاثیر اهداف و کارکردها ، وظایف و راهکارها و عملکردهای نهادی جامعه است و از سویی دیگر ساختار ، عملکرد ، وظایف و کارکردهای گوناگون خود را در راستای نهادهای مزبور شکل می دهد .

 از جمله وظایف خانواده چند همسری و تک همسری می توان به موارد زیر اشاره کرد :

 کنترل موالید ، آموزش و تربیت فرزندان ، آموزش های حرفه ای ، تربیت مذهبی ، آموزش قوانین حقوقی مدنی و بشری و ...  .

از سوی دیگر ، تغییر و تحولاتی که در بافت خانواده به تدریج شکل می گیرد در نهایت بر نهادهای جامعه اثر می گذارد و به جایی می رسد که قوانین مدنی نیز خود را با تغییرات خانواده وفق دهند.

الگوهای متنوع خانواده :

خانواده هسته ای :

 خانواده هسته ای ، پدر و مادر و فرزندان را در بر می گیرد . خانواده هسته ای در شرایط رشد جامعه صنعتی و رشد فردیت شکل گرفته است . خانواده هسته ای ، خانواده ایست که باید از نظر اقتصادی مستقل باشد .

آنچه که باعث شده تا خانواده هسته ای شکل بگیرد ، توسعه مفهوم فردیت در برابر مفهوم جمع است .

خانواده گسترده :

 خانواده گسترده متشکل از پدر و مادر و فرزندانست ، که ازدواج کرده اند ، همراه با  فرزندان و همسران شان و باز فرزندان انها و همسرانشان . بنابراین خانواده گسترده دست کم سه یا چهار نسل را در بر می گیرد .

خانواده گسترده، خاص جوامع سنتی است . استقلال فردی در آنها مفهومی ندارد و زندگی یک فرد در کنار دیگر افراد معنا و مفهوم می یابد .

الگوهای اقامت در خانواده :

یکی از عوامل تعیین ساختار خانواده ، انواع الگو های اقامت است که عبارتند از :

1)     پدر مکانی ( پسر خانواده پس از ازدواج در نزدیکی خانواده پدری اقامت می کند )

2)     مادر مکانی( دختر خانواده پس از ازدواج همراه با شوهر با خانواده پدری خود زندگی می کند )

3)     دو مکانی( زوج ازدواج کرده حق انتخاب دارند که پیش خانواده زن باشند یا مرد )

4)     دایی مکانی( هر پسری پس از ازدواج نزد خانواده دایی خود یا در نزدیک آنها زندگی می کند  )

5)     نو مکانی( زن و شوهر پس از ازدواج یک محل اقامت جدید را انتخاب می کنند )

فصل ششم

نظام های ششگانه خویشاوندی

1) نظام خویشاوندی سودانی

2)نظام خویشاوندی اسکیمویی

3)نظام خویشاوندی هاوایی

4)نظام خویشاوندی ایروکوایی

5)نظام خویشاوندی اوماها

6)نظام خویشاندی کراو

نظام خویشاوندی سودانی:

نظامی است تک سویه  یا تک تبار – پدر تبار . بیشتر قوانین در چنین نظام هایی مرد محور است. تفاوت زیادی بین حقوق زنان و مردان وجود دارد.ویژگی پدر سالاری و پدر مکانی در این نظام حاکم است .

نظام خویشاوندی اسکیمویی:

تمام اعضای خانواده هسته ای است که با چهار واژه شناسایی می شوند :  پدر ، مادر ، خواهر و برادر .

تمایزی بین خویشان پدری و مادری بر اساس واژه های خویشاوندی وجود ندارد . در نظام خویشاوندی اسکیمویی، خانواده هسته ای اهمیت زیادی دارد . قدرت در خانواده به صورت افقی است و شرایط برای تقسیم قدرت و مشارکت اعضای خانواده هسته ای از انعطاف زیادی بر خوردار است .

نظام خویشاوندی هاوایی:

در این نوع نظام تنها دو گونه تفکیک وجود دارد :   1)تفکیک جنسی        2)تفکیک سنی

در این نظام ، خانواده گسترده است. افراد خانواده با دیگر خویشاوندان خونی در هم آمیخته اند . نظام خویشاوندی هاوایی، تبار دو سویه و بدون تفاوت است .

نظام خویشاوندی ایروکوایی:

از برجسته ترین ویژگی های این نظام نیز آن است که با تفکیک جنسی شناخته می شود .

نظام خویشاوندی اوماها:

این نظام یک سویه و پدر تبار است .گروه پدری نقش و اهمیت تعیین کننده ای دارند .

نظام خویشاوندی کراو :

یک سویه و مادر تبار است ، هشت واژه خویشاوندی در آن وجود دارد و جامعه ایست که به لحاظ سیاسی زیاد پیچیدگی ندارد .

فصل هفتم

توتم و تابو

ساده ترین تعریفی که از توتم شده عبارت است از :  توتم به انواع جانور یا گیاهی گفته می شود که به منزله علامت و نشان و یا نماد خانوادگی یک کلان محسوب می شود و کلان ها را با آن خطاب می کنند .

در واقع توتم " نیای " مشترک یک کلان است .

یکی از تعاریف دیگرآن باعث شده بسیاری از انسان شناسان توتمیسم را سر چشمۀ بسیاری از ممنوعیت ها بدانند ، از جمله : ممنوعیت خوردن گوشت توتمی ، که به منزله ی نیای مشترک کلان است. ممنوعیت جنسی نیز از دیگر ممنوعیت ها و به عبارت دقیق تر از جمله تابوهایی ست که در رابطه با توتم شکل گرفته است.

 بر طبق چنین ممنوعیت جنسی ، افراد هم توتم ، به لحاظ برخورداری از یک نیای مشترک ، نمی توانند با یکدیگر ازدواج نمایند .

فصل هشتم

نگاهی بر تاریخ خانواده در اروپا و ایران

 در این فصل نویسنده به نوعی کوشیده است تا خانواده در دو جامعه مدرن و سنتی را با هم مقایسه کند .

جامعه مدرن

 الگوی قدرت : هرم قدرت در این جوامع به صورت افقی بوده ، تصمیم ها در خانواده براساس صحبت و گفتگو و و در نظر گرفتن نقطه نظرات اتخاذ می شود . در این مقطع ، سالار چه از نوع پدر چه مادر و یا حتی شایسته  مطرح نیست ، بلکه خانواده ویژگی دموکراتیک دارد .

الگوی اقامت : نو مکانی

رشد و گسترش قوانین مدنی برای دفاع از حقوق اساسی است . قوانین به سمت تساوی حقوق انسان ها بوده است ، ازدواج بر اساس انتخاب آزاد دو انسان است . قوانین توارث بیشتر به سمت تساوی بین حقوق دو جنس است .

تبار خویشاوندی دو تباری و بدون تفاوت است .

هویت حرفه ای و روابط دوستی جایگزین روابط خویشاوندی می شود .

هویت فردی بر اساس حرفه و شغل شکل می گیرد .

جامعه سنتی

 الگوی قدرت به صورت عمودی است یعنی یک نفر تصمیم گیرنده است .

الگوی اقامت : الگوی اقامت در چهار چوب عرف تعیین شده است ؛ بنابراین الگوی پدر مکانی ومادر مکانی و دایی مکانی  یا دو مکانی با اجبار و بدون اختیار است .

قوانین عرفی ( و اکثرا شرع عرفی شده ) تعیین کننده حقوق جمعی  است و قوانین مرد محور است .

ازدواج ها در قالب الگوهای اجباری شکل می گیرند .

تبار خویشاوندی ، تک ( پدر ) تباری و و در مواردی معدود ، مادر تباری است .

روابط خویشاوندی بسیار اهمیت دارد .

در جامعه سنتی ، نام و نشانه تیره و طایفه، هویت جمعی را شکل می دهد .